.
In de jaren vijftig raakte Chris van Geel (1917-1974) bevriend met Enno Endt (1923-2007). Endt was toen nog een student Nederlands, met als specialismen het Bargoens en de poëzie van Herman Gorter. In zijn herinneringen aan die tijd schreef Endt over een wandeling die zij eens maakten. Ze kwamen langs een boom. Niets bijzonders, zou je denken, maar in het voorbijgaan zag Van Geel iets dat Endt niet zag: een stuk prikkeldraad dat in de boomschors was gegroeid. Hij wees hem erop. “Wat is dat,” zei Van Geel, “dat is iets, hè?” Waarna Endt alleen maar deze sobere opmerking liet volgen: “Hij voelde dat het iets met zijn eigen leven te maken had.”
Dit stuk prikkeldraad en deze boom zouden wel eens hetzelfde stuk prikkeldraad en dezelfde boom kunnen zijn die later opduiken in dit gedicht (voor het eerst gepubliceerd in Hollands Maandblad van mei 1970, daarna opgenomen in de bundel Het zinrijk, februari 1971):
BOOM ALS HEKPAAL
Van tot onzichtbaarheid verroeste
diep in zijn huid gegroeide draad,
viermaal een groef, laag bij de grond,
viermaal een mond, rimpelt een groet.
Van Geel beschrijft hier een boom die, zie de titel, als hekpaal wordt gebruikt. Vier keer is er, lang geleden, een stuk prikkeldraad om de stam gedraaid en daarna is die draad in de boom gegroeid. De draad is gaan roesten, en heeft daarmee de kleur van de stam aangenomen. Hij is onzichtbaar geworden (“onzichtbaarheid”, regel 1), maar blijkbaar toch ook niet helemaal. Er is “een groef”, een ribbel in de schors, een litteken achtergebleven. De wonden zijn één geworden met de huid, niet of nauwelijks zichtbaar voor de terloopse voorbijganger – maar wel voor Van Geel.
Hij ziet hier viermaal een wond, en daarin herkent hij iets: viermaal een mond. Je kunt je voorstellen dat die vier groeven doen denken aan de (strak op elkaar geperste) lippen van een mond. En deze mond zendt dan een groet uit naar de voorbijganger. Hier wordt een blik van herkenning uitgewisseld. Ook de dichter is, lang geleden, gewond geraakt, door opmerkingen of gebeurtenissen “laag bij de grond”.
De wonden zijn diep in hem gegroeid en met hem vergroeid, als een rimpel in de huid. Misschien waren ze voor hem zelf al wel onzichtbaar geworden, maar nu, door deze toevallige ontmoeting met een geestverwant, weer aan de oppervlakte gekomen – even, in het voorbijgaan, als een vluchtige groet, zoals een rimpel over het water trekt.
Foto: Plantster.
In de jaren vijftig raakte Chris van Geel (1917-1974) bevriend met Enno Endt (1923-2007). Endt was toen nog een student Nederlands, met als specialismen het Bargoens en de poëzie van Herman Gorter. In zijn herinneringen aan die tijd schreef Endt over een wandeling die zij eens maakten. Ze kwamen langs een boom. Niets bijzonders, zou je denken, maar in het voorbijgaan zag Van Geel iets dat Endt niet zag: een stuk prikkeldraad dat in de boomschors was gegroeid. Hij wees hem erop. “Wat is dat,” zei Van Geel, “dat is iets, hè?” Waarna Endt alleen maar deze sobere opmerking liet volgen: “Hij voelde dat het iets met zijn eigen leven te maken had.”
Dit stuk prikkeldraad en deze boom zouden wel eens hetzelfde stuk prikkeldraad en dezelfde boom kunnen zijn die later opduiken in dit gedicht (voor het eerst gepubliceerd in Hollands Maandblad van mei 1970, daarna opgenomen in de bundel Het zinrijk, februari 1971):
BOOM ALS HEKPAAL
Van tot onzichtbaarheid verroeste
diep in zijn huid gegroeide draad,
viermaal een groef, laag bij de grond,
viermaal een mond, rimpelt een groet.
Van Geel beschrijft hier een boom die, zie de titel, als hekpaal wordt gebruikt. Vier keer is er, lang geleden, een stuk prikkeldraad om de stam gedraaid en daarna is die draad in de boom gegroeid. De draad is gaan roesten, en heeft daarmee de kleur van de stam aangenomen. Hij is onzichtbaar geworden (“onzichtbaarheid”, regel 1), maar blijkbaar toch ook niet helemaal. Er is “een groef”, een ribbel in de schors, een litteken achtergebleven. De wonden zijn één geworden met de huid, niet of nauwelijks zichtbaar voor de terloopse voorbijganger – maar wel voor Van Geel.
Hij ziet hier viermaal een wond, en daarin herkent hij iets: viermaal een mond. Je kunt je voorstellen dat die vier groeven doen denken aan de (strak op elkaar geperste) lippen van een mond. En deze mond zendt dan een groet uit naar de voorbijganger. Hier wordt een blik van herkenning uitgewisseld. Ook de dichter is, lang geleden, gewond geraakt, door opmerkingen of gebeurtenissen “laag bij de grond”.
De wonden zijn diep in hem gegroeid en met hem vergroeid, als een rimpel in de huid. Misschien waren ze voor hem zelf al wel onzichtbaar geworden, maar nu, door deze toevallige ontmoeting met een geestverwant, weer aan de oppervlakte gekomen – even, in het voorbijgaan, als een vluchtige groet, zoals een rimpel over het water trekt.
Foto: Plantster.
Reacties
Een reactie posten