Van Geel Alfabet

. In de nacht van 11 op 12 februari 1972 brandde het huis van Chris van Geel en Elly de Waard af. Zij waren niet thuis toen het gebeurde. Toen ze diep in de nacht in Groet aankwamen, was de brand al geblust. “Alles was veranderd in een natte prut”, vertelde Van Geel later. Maar alles stond nog wel min of meer op zijn eigen plaats. Dat werd anders toen de brandweer besloot de muren toch maar omver te trekken, omdat er gevaar voor instorting bestond.        Er ging bij de brand van alles verloren, maar toch bleek een nog verrassend groot deel van de brieven, gedichten en tekeningen gered te kunnen worden. De Amsterdamse hoogleraar Hellinga zorgde ervoor dat er de volgende dag al een busje bij het afgebrande huis stond om nog zoveel mogelijk van de aangebrande natte manuscripten en andere papieren in veiligheid te brengen. Ze werden voorlopig naar het Ceres-gebouw in Amsterdam gebracht, een dependance van de Universiteitsbibliotheek.   ...

. Het woordenboek kent het woord ‘klimduin’ niet, maar iedereen zal meteen snappen wat ermee wordt bedoeld: een steil duin waar je lekker tegenop kan klimmen. Het klimduin in Schoorl is een van de bekendste, maar ook het dorp Groet heeft er een, op de plek waar de Wagenmakersweg uitkomt op het duin. Dat is dicht bij de plek (op zo’n 250 meter) waar Chris van Geel woonde tot 1972: Achterweg 17.        Vermoedelijk is dit het klimduin dat hij beschrijft in het onderstaande gedicht. Het werd opgenomen in het tijdschrift Tirade van maart 1970, maar nooit gebundeld.        KLIMDUIN        De dag breekt aan, kou uit een open ijskast:        een lap los zand tussen dor hakhout ingeklemd        onder de lucht die leger is van diepte        nu het gezichtsveld vol met wit zand ...

. In een van de ordners waarin Chris van Geel zijn gedichten uit de jaren 1971 en 1972 verzamelde, vinden we dit nooit eerder gepubliceerde gedicht: ETALAGICA Hoe ook bevestigd aan een speld, een draad die niet te zien is, hoe het in zijn werk ook moge gaan, het moet onder de ogen door ramen zichtbaar zonder te ademen blijven staan, rechtop al zou ’t kristal zijn, glazen tot de top. De titel, ‘Etalagica’, is een nieuw woord, maar niet heel moeilijk te begrijpen. Iedereen weet wat een etalage is. Het achtervoegsel -ica wordt in het Nederlands vaak gebruikt om een wetenschap, of een stelsel van regels mee aan te duiden, zoals in ‘informatica’, ‘ethica’ of ‘logica’. Met ‘etalagica’ moet hier dus zoiets bedoeld zijn als etalagewetenschap, de leer of de kunst van het inrichten van etalages.        Een van de eerste geboden uit het leerboek voor etaleurs is dat het tentoongestelde rechtop moet blijven staan, zo zegt het gedicht. Oo...

. In 1947 kreeg Chris van Geel, samen met nog vijf andere schilders, de Koninklijke Subsidie voor Vrije Schilderkunst. Dat was, en is nog steeds, een aanmoedigingsprijs, bedoeld voor beeldend kunstenaars tot vijfendertig jaar. De prijs, in 1871 al ingesteld door koning Willem III, wordt elk jaar uitgereikt in het Paleis op de Dam in Amsterdam, door de koning of koningin. In zijn prozastukje ‘Mijn relaties tot het koninklijk huis’ ( Barbarber , september 1968) herinnerde Van Geel zich later hoe hij in het najaar van 1947 “in de prachtige Burgerzaal voorgesteld werd aan H.M.”. H.M., Hare Majesteit, was niet de regerende vorstin Wilhelmina, die toen tijdelijk het koninklijk gezag had neergelegd, maar haar dochter Juliana, die haar moeder officieel pas zou opvolgen op 4 september 1948. Van de ontvangst in het Paleis herinnerde Van Geel zich ook nog dat Hare Majesteit “aan ons, schilders, de vraag [stelde] hoe de toekomst van de kunst zou zijn.” Het is, zou men kunnen zeggen, een boei...

. Bij dit gedicht van Chris van Geel heb ik mij altijd wat ongemakkelijk gevoeld:        ZWANEN        Je wilt op veren met ze mee        en je besluit ze brood te geven. Het is te vinden in de bundel Enkele gedichten (1973). Misschien valt er wel iets moois over te zeggen, maar voor mijn gevoel is het maar een zwak versje.        Er zit een tegenstelling in. Aan de ene kant: willen vluchten uit de dagelijkse realiteit, willen wegdrijven of wegvliegen, de vrijheid tegemoet – de vrijheid van zwanen, en misschien ook nog wel de vrijheid van poëzie. De zwaan is het klassieke symbool voor de dichter.        Daartegenover: de gemakkelijke, brave, burgerlijke oplossing ze voorlopig eerst maar eens een stuk brood te gaan voeren. Dit is er ook zo een waaraan ik nooit heb kunnen wennen. Uit dezelfde bundel, ...

. Chris van Geel had een bijzondere band met bomen. En ook met koningin Wilhelmina. Zoals voor velen die de oorlog hadden meegemaakt vertegenwoordigde zij voor hem de “geest van het verzet”. Het citaat komt uit zijn gedicht ‘Wilhelmina’, dat hij schreef toen hij, op zaterdag 8 december 1962, de uitvaart van de koningin zag, op televisie. Over dat gedicht (volgens hemzelf “een slecht, maar goedbedoeld vers”) een andere keer. Kort na de uitvaart verscheen het boek Het is stil op Het Loo … Overpeinzingen in memoriam koningin Wilhelmina , geschreven door haar secretaris Thijs Booy. Van Geel las het, misschien al wel meteen na verschijnen, in 1963. Maar hij publiceerde er pas in juli 1970 een tekstje over, in het tijdschrift Barbarber . Het bestaat uit citaten van de secretaris zelf, genomen uit het eerste hoofdstuk van zijn boek, waarin hij vol eerbied spreekt over “mijn meesteres” en over haar innige relatie met bomen: BOMEN Zij was te Hollands nuchter om een gesprek met ze te be...